اولین خبرنگار خارجی که در اثنای اشغال «کابل» توسط طالبان به قتل رسید یک خبرنگار ایرانی بود. شبهنظامیان طالبان در بدو ورود به پایتخت افغانستان به قتلعام گستردهای دست زدند که در این میان یک خبرنگار ایرانی در محل کار خود به جوخه اعدام سپرده شد. شهادت خبرنگار ایرانی بازتاب گستردهای در سطح جهان داشت.
این روز به دلیل اهمیت موضوع در شورای فرهنگ عمومی به عنوان «روز خبرنگار» تصویب و اعلام شد. از آن زمان سالروز قتل آقای صارمی، روز نمادین در بزرگداشت ضرورت آزادی مطبوعات و نقش بیبدیل روزنامهنگاران و خبرنگاران در این فرآیند است. در سالروز این روز مهم در جامعه مطبوعاتی کشورمان فرصتی مغتنم است تا شرایط و زمینههای رشد و گسترش حرفه خبرنگاری و روزنامهنگاری اجمالا مورد بحث و بررسی قرار گیرد. مطبوعات مستقل در سالهای پس از انقلاب فراز و فرودهای بسیاری را پشت سرگذاشته است. میتوان گفت نسبت مستقیمی بین اعتماد عمومی به رسانهها و میزان آزادی و استقلال آنان وجود دارد. در این میان تعداد و کمیت روزنامهها کارساز نیست، بلکه تنوع و تکثر آنان بیشتر مورد عنایت است و این تنوع بر مبنای استقلال آنها شکل میگیرد.
رسانههای دولتی بنا بر فعالیت تعریفشده خود عموما ماموریت تبلیغ و تشریح دستگاههای اجرایی را برعهده دارند از اینرو نمیتوانند در نقش منتقدان جدی برای عملکرد دستگاه اجرایی رفتار کنند و کمتر قادر به جلب اعتماد مخاطبان هستند. حضور روزنامههای پرتیراژ دولتی در سالهای گذشته که بیشتر عمر کوتاهی داشتند، بیانگر همین فرآیند اعتمادسازی میان مردم و جامعه رسانهای بوده است تا جاییکه در میان اینگونه روزنامهها رسم شده بود که گاهی تیراژ خود را افزایش ندهند چراکه شمارگان بالا زمینهای برای محدودیتهای بعدی به وجود میآورد.
این روند در شرایطی که رسانههای دولتی و عمومی در چارچوب رسمی عمل میکنند به رویکرد دیگری منجر میشود که در این سالها به تدریج شاهد شکلگیری آن هستیم. گرایش به شبکههای اطلاعرسانی خارجی که در این دوره به شدت افزایش یافته ناشی از همین خلأ آزادی اطلاعرسانی در داخل است. از یاد نبریم که تا همین چندی پیش هرگونه نقد و ارزیابی بر عملکرد برخی آمار دستگاههای اجرایی سیاهنمایی تلقی میشد. نمونههای مکرری که روزنامهها را وادار کردند که پاسخ دستگاههای اجرایی در صفحه نخست روزنامه درج کنند، از همین قبیل است. تنوع و تکثر رسانهها و مطبوعات نهتنها خلاف مصالح ملی نیست بلکه لازمه مقوم آن است.
از اینرو شاهد بودیم که در شرایط آزادی مطبوعات هرچند بیشترین انتقادها صورت میگرفت اما سلامت دستگاههای اجرایی بیشتر از مواردی بود که اجازه طرح سوال و عملکرد به مطبوعات داده نمیشد. به خاطر دارم در یکی از جلسات معمول که با سردبیران روزنامهها داشتم گزارشی عرضه شد که حاکی از نسبت معکوس تخلفات دستگاههای اجرایی و میزان آزادی مطبوعات بود. به این معنی که هرچه روزنامهها در بیان مسایل و تحلیل شرایط آزادانه عمل میکردند شفافیت افزایش یافته، پاسخگویی جدیتر شده و در نهایت تخلفات کاهش مییافت و بدینترتیب تا افزایش نظارت عمومی از تراکم خواستها و بحرانی شدن آنها پیشگیری میشد. از این رو در دستگاههای اجرایی نیز نشریات رسمی آوردگاه نقد و بررسی عملکردها بود.
این امر هرچند در ظاهر به زیان نظام اجرایی بود اما در واقع به سلامت آن کمک میکرد. به خاطر دارم که چند بار وزرای دولتهای پیشین در جلسات پارلمان در بررسی عملکرد دستگاههای خود به روزنامه دولتی ایران و ایرنا اعتراض کردند ولی این اعتراضات مانع ادامه این روال نمیشد. هرچند امکان پاسخگویی برای دستگاه اجرایی فراهم بود و این به روند افزایش ظرفیت گفتوگو در بین مردم، دستگاهها و صاحبنظران کمک میکرد. این خطمشی در عمل به شرایطی انجامید که ادبیات پرخاشگری و بعضا غیراخلاقی کاهش مییافت، به هر حال روز خبرنگار روزی است که باید نقش و جایگاه این گروه ممتاز در جامعه بازشناسی شده و روز بزرگداشت آنان به عنوان شاخص آزادی در جامعه مورد ارزیابی و تقدیر قرار گیرد. قدر مسلم این است که در این سالها در حق خبرنگاران و روزنامهنگاران مستقل جفاهایی شده است و امید میرود که این قبیل مناسبتها زمینهای برای جبران آن خسارتها فراهم شود.
منبع: شرق
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر