امروز: نام ناصر میناچی با حسینیه ارشاد گره خورده است. مردی که گرچه تحصیلات خود را در رشته حقوق به پایان برده بود اما علاقه اصلی اش به حوزه فرهنگ بود
او در دولت موقت مهدی بازرگان تصدی وزارت تبلیغات و جهانگردی سابق ( وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کنونی) را به عهده گرفت اما به فاصله کوتاهی از این سمت استعفا کرد و مابقی عمر فرهنگی خود را وقف اداره حسینیه ارشاد کرد. حسینیه ای که پایه گذار سبک جدیدی از آموزش های فرهنگی و دینی بود و چهره های تاثیرگذاری چون مرتضی مطهری و علی شریعتی در سالهای منتهی به انقلاب اسلامی از تریبون آن پیام خود را به گوش مخاطبانشان رساندند و پس از پیروزی انقلاب نیز همواره تریبونی برای روشنکفران دینی بوده است هر چند که به واسطه همین فعالیت ها با محدودیت های فراوانی هم از جانب نهادهای امنیتی روبرو شده است. جرس برای بررسی کارنامه فرهنگی میناچی با مهندس هاشم صباغیان وزیر کشور دولت موقت گفتگو کرده است. صباغیان دستاورد بزرگ میناچی را تحول در آموزش مسائل دینی از طریق حسینیه ارشاد می داند و اعتقاد دارد که شکل و محتوای این گونه آموزش ها در حسینیه ارشاد متفاوت از هر جای دیگری بوده است.
متن کامل این گفتگو را بخوانید
آقای صباغیان، مرحوم میناچی وصیت کرده بودند پیکرشان در صحن حسینیه ارشاد دفن شود اما گویا شهرداری و نیروهای امنیتی از دفن ایشان در این مکان ممانعت به عمل آورده اند، شما اطلاعی از این موضوع دارید؟
تا الان که من با شما صحبت می کنم در این زمینه موافقتی صورت نگرفته است، در حالی که ایشان دو سال قبل از شهرداری این اجازه را گرفته بودند؛ اما شهرداری منطقه سه اجازه دفن را ندادند. حتی اجازه ندادند جنازه ایشان را از آمبولانس پیاده کنند و به بهشت زهرا انتقال دادند. تقریبا همه می دانند مرحوم میناچی چندین سال قبر خود را در صحن حسینیه و سنگ قبر را هم آماده کرده بودند اما با وجود این موافقت نکردند.
یعنی قرار است پیکرشان در بهشت زهرا دفن شود؟
الان دارند تلاش هایی می کنند تا در صحن حسینیه ارشاد دفن شود؛ اگر نگذارند همان بهشت زهرا دفن خواهند کرد.
چه پیگیری های در این زمینه انجام شده است تا طبق وصیتشان عمل شود؟
از طرف شورای شهر و آقای مسجد جامعی تلاش هایی شد و الان هم پیگیری های در حال انجام است که از جزئیات آن اطلاعی ندارم.
مرحوم میناچی از بنیانگذاران حسینیه ارشاد بودند و حضور مستمری در این مرکز داشتند. لطفا در ابتدا از فعالیت های فرهنگی و مدیریت ایشان در این حسینیه صحبت بفرمایید؟
مرحوم میناچی از شخصیت های برجسته جامعه ما بودند و خدمات ارزنده ای در ابعاد مختلف انجام دادند. با ارزش ترین خدمت ایشان این بود که با احداث بنیانگذاری و ساختمان حسینیه ارشاد تحول عظیمی در نوع آموزش مسائل دینی در جامعه ما ایجاد کردند. در سالهای قبل از ساخت حسینیه ارشاد دو چادر در محلی که الان مسجد قبا هست زده بودند و برنامه های سخنرانی به مناسبت محرم را در آن برگزار می کردند و مرحوم مطهری در آنجا سخنرانی می کردند. در حقیقت، از آن زمان شیوه صحبت ها با شیوه های سنتی فرق کرد.
چه تفاوتی با شیوه های سنتی داشت؟ و این شیوه های جدید چه دستاوردهایی داشت؟
در گذشته شیوه های سنتی این بود که یک گوینده بالای منبر می رفت و صحبت می کرد و می رفت. اما در حسینیه بعد از اتمام سخنرانی به مدت یکساعت تا دو ساعت به سوالات پاسخ داده می شد. یعنی برای اولین بار بحث پرسش و پاسخ مطرح بود و دستاورد آن هم این بود که هم محتوای جلسه بالا می رفت و هم مستمعین بهره بیشتری می بردند. از همین رو جوانان که تمایل داشتند حقایق اسلامی را خوب آموزش ببینند، به حسینیه روی می آوردند.
تفاوت نوع جلسات حسینیه ارشاد با دیگر نهادهای مذهبی تنها به طرح مباحث دینی روشنگرانه آن بر می گشت؟
در واقع، نوع جلسات در حسینیه ارشاد با سایر جلسات در خارج از حسینیه چندین فرق اساسی داشت. یک، تغییر شکلی آن بود که از حالت سنتی بر روی زمین نشستن در مراکز مذهبی دیگر بیرون آمده بود و میز و صندلی می گذاشتند. دوم، بحث پرسش و پاسخ بود. بعد از اتمام سخنرانی پرسش های زیادی مطرح می شد و مردم بهره بیشتری می بردند. مرحوم مطهری هم خدمات زیادی به نسل جوان آن زمان کرد. زمانی که ساخت حسینیه ارشاد تکمیل شد، از مرحوم دکتر شریعتی دعوت شد و ایشان اداره جلسات حسینیه را بر عهده گرفتند.
رونق و تحول کیفی حسینیه ارشاد از همان زمان یعنی ورود مرحوم دکتر شریعتی آغاز شد؟
استقبال جوانان در زمان دکتر شریعتی بسیار زیاد شد و افراد محقق که می خواستند مسائل دینی را از دریچه تحقیق مورد بررسی قرار دهند در حسینیه ارشاد شرکت می کردند. خاطرم هست یکروز بیرون حسینیه با آقای میناچی ایستاده بودیم و ایشان گفتند که تمام جوانانی که به این جلسات می آیند دفتر و قلم همراه خود دارند و مطالب را می نویسند و دنبال محتوا هستند؛ در حالیکه در مراکز دیگر اصلا چنین مسئله ای رسم نبود. این تحول عظیمی بود که دکتر شریعتی و آیت الله مطهری در آموزش مسائل دینی بنیانگذاری کردند و ادامه پیدا کرد. از این نظر می توان گفت که دکتر شریعتی از پایه گذاران عوامل پیروزی انقلاب بود. یعنی جوانانی که در این حسینیه آموزش دیدند اکثرا جوانهای انقلابی بودند و به حق باید گفت معمار رسمی پیروزی انقلاب مرحوم دکتر شریعتی بود.
اشاره کردید در ابتدا جلسات در چادر برگزار می شد. بنای حسینیه ارشاد با کمک مالی چه افرادی ساخته شد؟
مردم در این زمینه کمک کردند و آقای همایون که از افراد نیکو نام و با ارزشی بود و فرزندی هم نداشت تمام ثروت خود را وقف حسینیه ارشاد کرد. حسینیه ارشاد به این ترتیب ساخته شد و جلسات بطور مستمر در آن برگزار می شد.
ساخت مسجد و کتابخانه چه میزان حاصل برنامه ریزی های مرحوم میناچی بود؟
بعد از رونق جلسات حسینیه، به فکر ساختن مسجد در حسینیه افتادند. انجمن اسلامی مهندسین که بنیانگذارش مرحوم مهندس بازرگان بود اعلام آمادگی کرد که در تمام سطح ایران برای ساختن مسجد حاضر است بصورت رایگان نقشه و طراحی دهد و در اجرای آن هم نظارت کند. از این نظر در ساخت مساجد در شهرستان ها و نقاط مختلف در تهران نقش داشتند. در این مسیر ساخت مسجد حسینیه وقتی به انجمن ارجاع شد یک مسابقه برگزار کردند و اعلام کردند که مهندسین آرشیتک طرح دهند. مسابقه برگزار کردند و حتی به سه نفر اول هم جایزه داده می شد. از آنجایی هم که حسینیه در طبقات مختلف جامعه جا باز کرده بود بسیاری شرکت می کردند و طرح های مختلف می دادند. هیئت داوران هم بعد از بررسی طرح آقای بیژن بهرامی را انتخاب کرد و انجمن مهندسین هم نظارت اجرای آن را بر عهده گرفتند. بنابراین، مسجد حسینیه از اقدامات بنیانگذاری مرحوم میناچی بود. همچنین کتابخانه عظیم حسینیه از مجموعه این مرکز اسلامی بود که مراجعه کنندگان زیادی داشت. اخیرا هم مرحوم میناچی یک ساختمان بسیار عظیم را در جنب آن برای توسعه کتابخانه آغاز کرده بودند تا به صورت پیشرفته تری روش های نگهداری کتب خطی انجام شود که حدود شصت درصد از کار اجرایی آن به پایان رسیده است.
مرحوم میناچی در دولت موقت مسئولیت وزارت ارشاد را بر عهده داشتند. می توانید به نمونه هایی از عملکردهای ایشان در زمان وزارتشان اشاره کنید؟
یکی از اقدامات مهم ایشان در وزارت ارشاد این بود که لایحه مطبوعات را تنظیم کردند و دولت آن را تصویب کرد و بعد به شورای عالی انقلاب رفت و در آنجا هم تصویب شد. در حقیقت، در این قانون مطبوعات آورده بود که همه در نوشتن مطالب آزاد هستند و می توانند مطالب خود را منتشر کنند؛ مشروط بر اینکه به شئونات اجتماعی و مسائل اسلامی لطمه ای نزنند. بنابراین، در اوایل انقلاب تمام طبقات فکری روزنامه داشتند و حتی حزب توده سه روزنامه داشت و مجاهدین آن روز "پیام مجاهد" را منتشر می کردند حزب ملت ایران هم روزنامه داشتند و نویسندگان آزادانه قلم می زدند. هیچیک از محدودیت هایی که الان در جامعه ما حاکم شده است مطرح نبود. البته قانون مطبوعات به دوره اول مجلس هم رفت و با تغییرات جزیی به تصویب رسید.
مرحوم میناچی از جمله تهیه کنندگان پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی در اوایل انقلاب هم بودند.
بله، مرحوم میناچی جزو کسانی بود که در پیش نویس قانون اساسی نقش بسیار موثری داشتند. مقدمات این پیش نویس قانون اساسی در زمانی که رهبر کبیر انقلاب در پاریس بودند فراهم شد. مرحوم دکتر حبیبی مشغول تدوین آن بودند و در دولت موقت مرحوم دکتر یدالله سحابی وزیر مشاور در امور طرح های انقلاب بودند که اولین اقدامشان همین تدوین قانون اساسی بود. آقایان عبدالکریم لاهیجی، مرحوم میناچی ، دکتر حبیبی و دکتر کاتوزیان در تدوین قانون اساسی اولیه که به مجلس خبرگان ارائه شد نقش مهمی داشتند.
مرحوم میناچی در این سه دهه آخر عمرشان همواره تلاش کردند که با مدیریت حقوقی خودشان حسینیه را به عنوان یک نهاد فرهنگی و دینی مستقل نگه دارند و حاصل این تلاش ها این بود که حسینیه ارشاد به عنوان یک نهاد غیرحکومتی مورد استقبال مردم و جوانان قرار گرفت و از همین رو اجازه برگزاری بسیاری از مراسم ها و سخنرانی ها داده نمی شد. واکنش ایشان نسبت به این برخوردهای امنیتی چه بود؟
هدف اصلی مرحوم میناچی این بود که حسینیه حفظ شود، یعنی استقلال حسینیه از نظر یک مرکز فرهنگی معتبر حفظ شود. دستگاه های امنیتی و سیاست های روز دولت ها در زمانهای مختلف فرق داشتند و فشارهای مختلفی را بر روی ایشان می آوردند اما مرحوم میناچی برای حفظ حسینیه این فشارها را تحمل می کردند. برای مثال فشار می آوردند که فلان شخصیت که مورد حساسیت دستگاه حاکم بود سخنرانی نداشته باشد و مرحوم میناچی هم برای حفظ حسینیه و استقلال آن تحمل می کردند. تا این آخر هم توانستند این استقلال را حفظ کنند که ارزش مهمی در پدیده اجتماعی ماست.
علت استفعای ایشان از وزارت ارشاد در دولت موقت چه بود؟
الان در مورد علت اصلی آن حضور ذهن ندارم اما مقدار زیادی به مسائل حسینیه ارشاد باز می گشت که می خواستند به امور این حسینیه بپردازند.
بسیاری مدعی بودند که علت اینکه آیت الله مطهری حسینیه را ترک کرد مدیریت آقای میناچی بوده است. این ادعا تا چه حد صحت دارد؟
قطعا افرادی که زیاد کار می کنند ممکن است اشتباهاتی هم داشته باشند و نظرات بزرگان همیشه مورد تایید بقیه افراد نیست. اصطلاح عامیانه اش هم این است که "دیکته نانوشته بیست است"، وگرنه این مسائل همیشه بوده است. زمانی که مرحوم مطهری در حسینیه صحبت می کردند و بعد هم دکتر شریعتی آمدند اختلافات نظراتی در نوع صحبتها بوجود آمد که امری طبیعی است. این اختلافات داشت افزایش پیدا می کرد و ممکن بود به حسینیه ارشاد لطمه وارد کند و دستگاه طاغوت شاه از این اختلافات سوء استفاده کند. از همین رو بزرگانی از جمله مهندس بازرگان و سحابی و میناچی جمع شدند و اختلافات این دو بزرگوار را حل کردند.
هدف مرحوم میناچی از نوشتن کتاب "تاریخچه حسینیه ارشاد" بخاطر روشن شدن همین مسائل بود؟
بله، مرحوم میناچی شرح این مسائل را در این کتاب نوشته اند.
از ایشان آثار دیگر هم منتشر شده است؟
آثار مشخص دیگری از مرحوم میناچی که بصورت کتاب باشد سراغ ندارم، اما مقالات مختلف در روزنامه ها بمناسبت های مختلف از ایشان به چاپ رسیده است. ایشان وکیل دادگستری بودند و کار عمده ایشان وکالت بود؛ ضمن اینکه فعالیت فرهنگی در حسینیه ارشاد در زندگیشان از اولویت ویژه ای برخوردار بود. البته مرحوم میناچی عمر طولانی داشتند اما عمرشان عرض و عمق عظیمی هم داشت و در این عرض عمر خدمات ارزنده ای بخصوص به جوانان و برای پیروزی انقلاب انجام دادند.
نگاه مرحوم میناچی و دغدغه اصلی ایشان نسبت به شرایط جامعه امروز چه بود؟
دغدغه ایشان این بود که روز بروز محدودیت های برنامه های حسینیه و کلاس ها بیشتر می شد. خانمها کلاس هایی داشتند که خانم دکتر رفیعی صحبت می کردند اما تعطیل شد. کلاس هایی دیگری هم بود که برای مثال مرحوم هدی صابر و آقای مجتهد شبستری صحبت می کردند که بسیاری از این کلاس ها بخاطر محدودیت ها و فشارها رفته رفته حذف شد و مرحوم میناچی از این نظر بسیار ناراحت بودند و می گفتند این مرکز فرهنگی با این تعداد جلسات، راندمان با ارزش خودش را ندارد و به دنبال راهی بودند تا جامعه از این مرکز حداکثر استفاده را ببرد.
کلاس ها فقط کلاس های قرآنی و روشنفکری دینی بود؟
نخیر، در مورد تمام مسائل بود؛ حتی مدتی کلاس های شعر و ادب هم برگزار می شد و شاعران شعر می گفتند و بحث های فلسفی می شد و دکتر مهدوی جلسات نهج البلاغه داشتند و دکتر جعفری جلسات قرآن داشتند و در مجموع بسیار مرکز مفیدی بود.
استقبال مردم از این کلاس ها در حسینیه چطور بود؟
مردم حضور گسترده ای داشتند و از تمام گروه ها زنان و مردان شرکت می کردند به ویژه طبقات جوانان استقبال زیادی می کردند. حالا بهترین نمود آن را بدون پیش داوری در مراسم ختم ایشان خواهیم دید.
مرحوم میناچی تا لحظه فوتشان تصدی حسینیه ارشاد را بر عهده داشتند. بعد از درگذشت ایشان حسینیه به چه صورت اداره خواهد شد؟
ایشان در این ماههای آخر کسالت داشتند و در منزل بودند و از همین جهت شخص دیگری را که نامشان را بخاطر ندارم بعنوان جانشین خود تعیین کرده بودند. امور حسینیه بصورت هیئت مدیره ای اداره می شود و حالا دستگاه حکومت جمهوری اسلامی چگونه می خواهد با این هیئت برخورد کند و حسینیه را به چه وضعی در بیاورد، باید منتظر آینده بود.
لطفا در پایان خاطره ای از مرحوم میناچی برای خوانندگان ذکر کنید.
خاطرم هست زمانیکه بحث مسائل مالی حسینیه برای تکمیلش بود مرحوم میناچی دوست نداشتند دستشان را جلوی همه دراز کنند و گفتند از خدا خواسته اند که یک بانی پیدا شود تا مقدار زیادی از هزینه ها تامین شود. خوشبختانه آقای هادوی دادستان اول انقلاب رقم بسیار بالایی را از طریق دفتر نشری که دارند به حسینیه اهداء کردند. خاطرم هست آقای میناچی خیلی خوشحال بودند که خداوند این درخواستشان را برآورده کرده است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر