در میان دعاهای صحیفه سجادیه، دعای ورود به ماه مبارک رمضان (دعای۴۴) یکی از دعاهای دلنواز و روحفزاست. تابلوی زیبا و زینتبخشی که امامسجاد(ع) برای نمایش گذاشتن این ماه مبارک ترسیم کرده است، در جایی به این شگفتی و شیفتگی نمیتوان یافت.
بعضی بر این باورند که این ماه چون به عنوان ماه خدا تعریف شده بنابراین وظیفه روزهدار در این ماه فقط در ارتباط با خدا تعریف میشود و هرچه روزهدار سر در آستین عرفان فرو برد به حقیقت این ماه بیشتر دست یافته است.
در دعای امامسجاد(ع) اساس و پایه ماه مبارک رمضان با دو چیز شناخته میشود؛ یکی خدا و دیگری انسان. روزهدار واقعی، در این دعا کسی را میگویند که در کنار توجه به خدا و راز و نیاز با او هرچه بیشتر به همنوعان خود توجه داشته باشد. اساس این ماه به تعبیر امام (ع) پالایش روح و ذهن و ضمیر انسان است. و اینکه کینهها و عداوتها در میان آدمیان رخت بربندند و جز پیوند مهر و محبت و شفقت چیزی میان مردمان مقبول نیفتد.
در فرازی از این دعای شریف که امام(ع) میفرماید: خداوندا ما را به پایه کسانی قرار بده که به پایگاههای نماز رسیدهاند و ارکان نماز را حفظ میکنند و با حالت خشوع و خضوع کامل به رکوع و سجده میروند؛ بعدا میفرماید: «وفقنا فیه لان نصل ارحامنا بالبر و صله، وان نتعاهد جیراننا بالافضال و العطیه و ان نخلص اموالنا من التبعات و ان نطهرها باخراج زکوات و ان نراجع من هاجرنا و ان ننصف من ظلمنا و ان نسالم من عادانا...»یعنی: خدایا در این ماه به ما توفیق ده که با خویشان با نیکی و هدیه بپیوندیم و همسایگانمان را با نیکویی کردن و بخشیدن سراغگیریم و اموالمان را با ادای حقوق نیازمندان پاک کنیم و آن را با بیرون کردن صدقات بپالاییم و به آن کس که از ما با قهر و ناراحتی دوری گزیده به آشتی بازگردیم و به آن کس که به ما ستم کرده از در انصاف درآییم و آن کس که با ما دشمنی ورزیده با مسالمت برخورد کنیم... .
اگر آدمیان دقیقا به این فراز از دعا توجه کنند زیباترین مطالب را نسبت به حقوق انسانها درمییابند. امام سجاد(ع) ما را به سفرهای دعوت میکند که بر سر آن سفره جز همدلی و همنوازی و رحمت و مهربانی چیزی نمیتوان یافت. خوان گسترده ماه مبارک رمضان خوان عشق و برکندن کینههاست. نکته مهمتری که در این فراز ما را به آن توجه میدهد اینکه با دشمنان از در مسالمت برآییم، به تعبیر زیبای حافظ:
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان مروت با دشمنان مدارا
در کشوری که مردمان آن به ماه رمضان اقبال میکنند در آن کشور نباید خشونت و خونریزی و تجاوز و تعدی وجود داشته باشد. ماه رمضان تنها ماه دهن فروبستن نیست، اگر دهانی فروبسته میشود، دهانهای عشق و ایثار باید باز شود. ماه رمضان تنها ماه برخورد با روزهخواران در کوچه و خیابان نیست. ماه رمضان ماه برگشت به ادای حق خدا و حقوق آدمیان است. امام سجاد(ع) این ماه را به: « شهر الاسلام و شهر الطهور و شهر التمحیص و شهر القیام»، یعنی ماه سلم و فرمانبرداری از خداوند و ماه پاکی و پالودگی و ماه قیام و عبادت یاد کرده است. ماه پاکی و پالودگی؛ یعنی ماه مبارزه با هر نوع خباثت ظاهری و باطنی.
از مهمترین مسایلی که در این ماه در فلسفه روزه مطرح است، مساله مبارزه با فقر و غناست. در کتاب فروع کافی در تعریف ماه رمضان آمده است: «و هو شهر الرمضان شهر المواسات» یعنی ماه رمضان ماه مواسات و برابری است. مواسات یعنی شریک و سهیم کردن آدمیان در رزق و روزی و کم کردن فاصلههای طبقاتی و حس و لمس دردهای فقیران. از امام عسگری(ع) سوال شد چرا خداوند روزه را واجب کرده است، امام(ع) در جواب فرمودند: تا ثروتمند درد گرسنگی را دریابد و به فقیران توجه کند. در روایتی هشام بن حکم از امام صادق(ع) سوال کرد علت روزه گرفتن چیست؟ امام فرمود: « لیستوی بها الغنی و الفقیر و ذلک لان الغنی لم یکن لیجد مس الجوع فیرحم الفقیر...»، یعنی علت روزه گرفتن آن است که به سبب آن توانگر و تهیدست برابر شوند زیرا توانگران رنج تهیدستان را نمیدانند تا به گرسنگان رحم کنند؛ بنابراین خدای عزوجل خواست تا میان بندگانش برابری و همدردی ایجاد کند و رنج گرسنگی و سختی را به توانگران بچشاند تا بر ناتوان رحم نمایند. (فروع کافی، جلد ۴، ص ۶۶)
اشتباه این است که به این ماه تنها نگاه معنوی و عرفانی دوخته شود و از بعد ایثار و انسانی آن غفلت به عمل آید. به نظر میرسد اگر مسایل عبادی اسلام به حل مسایل و مشکلات انسانی برنگردد آن عبادات ناقص خواهد بود و نتیجهای در پی نخواهد داشت. حتی تقوایی که به عنوان مهمترین فلسفه روزه در قرآن بیان شده است، مراد از این تقوا تنها خودسازی فردی نیست.
مهمترین شاخصه خودسازی این است که انسان در کاهش رنج و مشکلات همنوعان خود بکوشد. جالب اینکه پیامبر بزرگ اسلام فرمودند: کسی که روزگار خود را بگذراند و به مشکلات مسلمین توجه نکند او مسلمان نیست. یا اگر کسی ندایی برآورد و از همنوعان خود استمداد کند، کسی به او توجه نکند او مسلمان نیست.
نتیجه اینکه بزرگترین شاخصه مسلمان بودن توجه به مشکلات مردمانی است که در رنج و عذاب دیگران گرفتارند. بنابراین مهمترین فلسفه روزه ماه مبارک رمضان بعد از توجه به خداوند، توجه به انسانهاست؛ چه در مساله فقر و غنا و چه در مسایل حقوق دیگر انسانی.
با قاطعیت میتوان گفت، کسانی که به حقوق آدمیان تجاوز و نیز کسانی که در برابر این تجاوزات سکوت اختیار میکنند از تقوای واقعی برخوردار نیستند. به فرموده امام علی(ع) کسانی که از تقوای لازم برخوردار نیستند مانند سوارکارانی هستند که بر اسب چموش و سرکش سوار شده و اختیار از کف سوارکار گرفته است و آنان که دارای تقوای لازم هستند چون سوارکاری هستند که بر مرکب رام سوار شده و اختیار دست سوارکار است.
بنابراین سرکشیهای مهم اجتماعی و تجاوزات به حقوق افراد ناشی از بیتقوایی است و روزه برای این است که این سرکشیها را مهار کند تا حقوق آدمیان مصون بماند و در آخر، زیباترین فلسفه ماه رمضان در دعای روزهای این ماه نهفته است که از خدا میخواهیم: خدایا اسیران و گرفتاران را رهایی بخش. گرسنگان را سیر کن. برهنگان را بپوشان. تمام مفاسد مسلمین را اصلاح فرما. تمام فرازهای این دعا توجه دادن روزهداران به حقوق آدمیان است.
منبع: روزنامه شرق
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر