زیان ۸۰ میلیارد تومانی صنایع؛ ۱،۵ میلیون انسان در دایره خطر

امروز: زمانی که در خبرها می‌خوانید که استان اصفهان ۴۰ درصد آجر کشور را تامین کرده و چهار میلیارد تومان در سال درآمد عاید کشور می‌کند. احساس خوشنودی خواهید کرد که بالاخره تولید در یکی از استان‌های کشور با همه هزینه‌ها و موانع در حال انجام است و حداقل از واردات این یک قلم کالا یا بخشی از آن بی‌نیاز هستیم و وقتی می‌خوانید که در این استان ۴۴۵ نفر در این حرفه مشغول فعالیت هستند و شغل دارند تا حدی رضایت خاطر پیدا می‌کنید.

اما در نهایت وقتی بخوانید که اشتغال این افراد درحرفه آجرپزی و برداشت گچ سطحی از بیابان‌های اطراف اصفهان هر سال ۸۰ میلیارد تومان به صنایع، تاسیسات و راه‌های این استان خسارت وارد می‌کند این خشنودی تا چه حد رنگ می‌بازد؟

بیابانزایی و بروز گرد و خاک از جمله پدیده‌هایی است که شاید به‌زعم افراد، زیانی به غیر از سرفه و سوزش چشم، به همراه نداشته باشد؛ ولی به واقع علاوه بر زیان‌هایی که از ناحیه تهدید سلامت افراد و همچنین از دست رفتن مقدار متنابهی خاک ارزشمند (که قابل اندازه‌گیری هم نیست) به بار می‌آورد؛ فقط ۸۰ میلیارد تومان در سال صنایع و تاسیسات استان اصفهان از آن خسارت می‌بیند.

با توجه به آن‌که کشور ما با داشتن ۴۳ هزار هکتار بیابان، جزو مناطق خشک و پر گردوغبار به حساب می‌آید و استان اصفهان هم از این محل سهمی ۳،۲ میلیون هکتاری را از آن خود کرده است؛ وجود غبار بدیهی به نظر می‌رسد و انتظار این است که سازمان‌های منابع طبیعی به مقابله با آن پدیده برخیزند. اما زمانی مساله غم‌انگیز می‌شود که دستکاری انسان‌ها بر شدت این پدیده می‌افزاید.

بخشی از ۳،۲ میلیون هکتار بیابان و تپه‌های ماسه‌ای استان اصفهان یعنی ۱،۹ میلیون هکتار تحت تاثیر فرسایش باری و ۷۳۶ هزار هکتار کانون بحران است. از بین مناطق یاد شده، منطقه سجزی در ۲۵ کیلومتری شهر اصفهان یکی از کانون‌های بحرانی است که شدت فرسایش باری در آن به دلیل برداشت گچ سطحی برای تهیه آجر افزایش یافته است.

مشکل کار آنجاست که افراد بهره‌بردار از سوی وزارت صنایع مجوز برداشت دارند و سه درصد از درآمد آنها نیز به دولت پرداخت می‌شود.

هرگاه که منابع طبیعی بحث جلوگیری از ادامه فعالیت این بهره‌برداران و چگونگی و میزان خسارت وارده از فعالیت آنها را مطرح می‌کنند؛ تولید ۴۰ درصد آجر کشور و میزان اشتغالزایی که در منطقه وجود دارد، اولویت پیدا کرده و فعالیت آنها نیز ادامه می‌یابد و داد کارشناسان منابع طبیعی هم آنجا بلند می‌شود که برداشت گچ از معادن سطحی این منطقه همچنان به شیوه سنتی انجام می‌شود.

پخت گچ در کوره‌های سنتی روزانه ۱،۵تا دو تن گچ از هر کوره به هوا می‌فرستد و برداشتن سطحی از خاک، زمینه را برای فرسایش باری بیشتر خاک آماده می‌کند و این شرایط در مجموع باعث آلودگی شدید شهر اصفهان و به خطر افتادن سلامت مردم منطقه شده است.

آن‌طور که کارشناسان منابع طبیعی معتقدند ادامه این روند تخریب خاک، انجام هرگونه عملیات بیابانزدایی را نیز غیرممکن می‌کند. با توجه به زیان‌های وارده به نظر می‌رسد در مثلث تولید، اشتغال و سلامت باید هزینه و فایده صورت گیرد و اقدامی که نفع بیشتری به همراه دارد انجام شود.

پیشنهادی که علیرضا جلالی رئیس اداره بیابانزدایی استان اصفهان مطرح می‌کند جایابی جدید برای برداشت گچ است.

او می‌گوید باید با مطالعاتی که انجام می‌شود محل جدیدی برای بهره‌برداران تدارک دیده و تولید آجر به منطقه‌ای دورتر از شهر انتقال بیابد. جلالی تصریح می‌کند: از آنجا که رایزنی‌های متعددی با وزارت صنایع و دولت صورت گرفته، به شرط تخصیص اعتبار مناسب این کار عملیاتی خواهدشد. او متذکر می‌شود: سالانه ۴۷۰ مورد باد در سجزی اتفاق می‌افتد که بیش از آستانه فرسایش و ۳،۵متر در ثانیه است.

جلالی از جمله اثرات فرسایش خاک را آسیب به جاده‌ها، خطوط ریلی، هواپیماها، تاسیسات صنعتی و شهری می‌داند.

او خاطرنشان می‌کند: تاکنون ۱۸۵ هزار هکتار از کانون‌های بحران استان مورد مایع‌پاشی قرار گرفته و یک ایستگاه نیز در منطقه سجزی احداث شده است.

انصاری‌نژاد رئیس اداره منابع طبیعی شهرستان اصفهان نیز با اشاره به اینکه مقرر شده بود در برنامه ۲،۵میلیارد تومان اعتبار به بخش بیابانزدایی تخصیص یابد.

وی می‌گوید: در مجموع ۳۷ درصد این رقم محقق شد ولی نزدیک به ۵۰ درصد اهداف پیش‌بینی شده به سرانجام رسید.

او توضیح می‌دهد: در هر برنامه ۱۲۵ هزار هکتار باید تحت پوشش عملیات بیابانزدایی قرار گیرد که ما طبق اهداف، در برنامه چهارم ۶۲ هزار هکتار کار انجام داده‌ایم.

محمدحسین شاملی معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان نیز پایین رفتن سطح سفره آب‌های زیرزمینی، کاهش ورودی روان آب‌ها، چهره‌برداری غیراصولی از اراضی کشاورزی، گسترش فعالیت کوره‌های گچ، شور شدن آب و رفت و آمد ماشین‌های سنگین را از جمله علل شدت گرفتن فرسایش خاک بیان می‌داند.

او می‌افزاید: سود ناشی از تولید گچ در سال ۱۷۲ میلیون تومان محاسبه می‌شود و برای ۴۴۵ نفر اشتغال ایجاد کرده که عمدتا کارگر هستند و ۹۳ نفر سود مستقیم تولید عایدشان می‌شود.

به گفته شاملی اما از سوی دیگر ۸۴ میلیارد تومان از محل فرسایش خاک خسارت ناشی می‌شود و سلامت ۱،۵ میلیون شهروند نیز به خطر می‌افتد.

او تاکید می‌کند: حال باید دید فایده کدام یک برای کشور بیشتر بوده و از اولویت برخوردار است.

شاملی اضافه می‌کند: فرسایش باری به پایگاه هوایی شهید بابایی، فرودگاه شهر اصفهان، راه‌آهن، کارخانه لوله‌سازی اسپیران و سایر تاسیسات شهری خسارت زده است.

دشت سجزی پایاب رودخانه دست‌کن گلپایگان است. در گذشته تالاب گاوخونی حتی تا منطقه سجزی ادامه داشته اما امروز به دلیل برداشت بی‌رویه از آب زاینده‌رود، تالاب گاوخونی آنقدر عقب‌نشینی کرده که در فصولی از سال این تالاب خشک بوده و منشا فرسایش خاک و برداشت گردوغبار توسط باد از این منطقه شده است.

منبع :ایلنا